Poğaça ve açma arasındaki farklar, en çok yağın hamura katılma biçiminde, şekillendirme yönteminde ve piştikten sonraki dokuda ortaya çıkar. Poğaçayı mayalı veya kabartma tozlu hazırlayabilirsiniz; çeşidine göre yumuşak ya da kıyır olur. Açma ise genellikle mayalı hamurun arasına yağ sürüp hamuru uzatarak şekillendirdiğiniz, lif lif ayrılan bir hamur işidir. İkisini yalnızca görünüşüne veya iç harcına bakarak ayırmayın; poğaçaya yuvarlak şekil verebilir, açmayı da dolgulu yapabilirsiniz.
Poğaça hamuru ile açma hamuru arasındaki fark nedir?
Her iki hamurda da un, sıvı, yağ ve tuz kullanırsınız; süt, yoğurt, yumurta ve şeker miktarı tarife göre değişir. Bu yüzden malzeme listesinde süt veya yoğurt bulunması tek başına ürünün poğaça mı, açma mı olduğunu göstermez. Asıl fark, hamuru hangi kıvamda hazırladığınızda ve sonrasında nasıl şekillendirdiğinizde ortaya çıkar.
Poğaçayı tek bir hamur türüyle sınırlamayın. Mayalı poğaçada dinlendirme ve mayalanma, yumuşak ve gözenekli bir iç doku oluşturur. Kabartma tozlu poğaçada ise hamurun mayalanmasını beklemezsiniz. Hamuru çoğunlukla daha kısa sürede hazırlarsınız; tarife bağlı olarak ağızda dağılan bir doku elde edersiniz.
Açma için genellikle esnek bir mayalı hamur hazırlarsınız. Hamurun uzatırken hemen yırtılmaması ve kolayca şekil alması gerekir. Yeterince yoğurmadığınız veya dinlendirmediğiniz hamur geri çekilir. Böyle bir durumda hamuru zorlayarak uzatmak yerine kısa süre daha dinlendirin.
Evde hazırlarken hamura yalnızca elinize yapışıyor diye sürekli un eklemeyin. Fazla un, her iki hamur işinin de iç dokusunu sıkılaştırabilir. Özellikle açmada yumuşak ama şekil verebileceğiniz bir hamur elde etmeye çalışın. Unu, kullandığınız unun ne kadar sıvı çektiğine bakarak azar azar ekleyin.
Poğaça ve açmaya nasıl şekil verilir?
Poğaçada yağın büyük bölümünü genellikle yoğurma sırasında hamura katarsınız. Ardından bezeleri açar, isterseniz iç harç koyar ve kapatırsınız. Yuvarlak, oval veya yarım ay şekli verebilirsiniz. Poğaçayı açmadan ayırırken yalnızca biçimine değil, hamurun yapısına ve harcı nasıl kapattığınıza da bakın.
Açmada ise hamurun içindeki yağa ek olarak şekillendirme sırasında sürdüğünüz yağ önemlidir. Bezeyi açıp yüzeyine yumuşamış yağ sürer, rulo yapar, dinlendirir ve uzatarak halka ya da burgu biçimi verirsiniz. Kullandığınız yağ ve uyguladığınız yöntem tarife göre değişse de bu işlem, açmanın piştikten sonra şeritler hâlinde ayrılmasına yardımcı olur.
Açmanın dokusunu milföyün ince ve çıtır katlarıyla karıştırmayın. Açma yaparken gevrek katlar değil, yumuşak ve uzayan hamur lifleri elde etmeyi hedefleyin. Bazı poğaça tariflerinde de hamuru katladığınız veya aralarına yağ sürdüğünüz için iki hamur işinin özellikleri zaman zaman birbirine yaklaşabilir.
- Açma bezelerini uzatmadan önce dinlendirin; böylece hamura daha rahat şekil verirsiniz.
- Araya sürdüğünüz yağı ince bir tabaka hâlinde eşitçe yayın; bir noktada biriktirmeyin.
- Poğaçayı kapatacağınız kenarlara harç bulaştırmayın; kenarları birbirine bastırın.
- Mayalı hamurlara şekil verdikten sonra tarifte belirtilen tepsi mayasını atlamayın.
Poğaça ve açmayı dokusundan nasıl ayırt edersiniz?
Mayalı poğaçanın içi çoğunlukla ekmeksi, yumuşak ve gözeneklidir. Kabartma tozlu, yağ oranı yüksek çeşitlerde ise daha kolay ufalanan, kıyır bir doku görürsünüz. Bu nedenle bütün poğaçalardan aynı yumuşaklığı veya gevrekliği beklemeyin.
Açmayı elinizle böldüğünüzde lif lif ayrılan iç dokuyu daha belirgin görürsünüz. İyi hazırlanmış bir açma yağlı olsa da içi çiğ hamur gibi yapışkan kalmaz. İçinin sıkışık, ağır veya hamurumsu olmasına yetersiz mayalanma, uygun olmayan hamur kıvamı ya da eksik pişirme gibi farklı sorunlar yol açabilir.
Yalnızca üstünün rengine bakarak piştiğine karar vermeyin. Yumurta sarısı sürdüğünüz yüzey, iç kısım pişmeden de koyulaşabilir. Hamur işinin boyutunu ve fırınınızın nasıl pişirdiğini dikkate alın. Dokularını karşılaştırmak için poğaçayı da açmayı da ilk sıcaklığı çıktıktan sonra bölün; çok sıcakken içleri olduğundan daha nemli ve sıkışık görünebilir.
Poğaça ve açmada hangi iç harçları kullanabilirsiniz?
Poğaçanın içine peynir, patates, zeytin ezmesi veya pişmiş kıyma gibi harçlar koyup hamuru rahatça kapatabilirsiniz. Harcı hamurun ortasına yerleştirip kenarları birleştirdiğiniz için dolgu bir yerde toplanır. Isırdığınızda hamurun ve iç harcın tadını ayrı ayrı daha belirgin alırsınız.
Açmayı sade hazırlayabileceğiniz gibi zeytin ezmesi, peynir veya başka bir iç harçla da yapabilirsiniz. Ancak hamuru uzatıp buracağınız için harcı ince yaymanız ve iri parçaları küçültmeniz gerekir. Fazla dolgu hamuru yırtabilir, şeklinin bozulmasına veya harcın tepsiye akmasına yol açabilir.
Her iki hamur işinde de soğumuş ve fazla suyu alınmış harç kullanın. Sulu peynir, sıcak patates veya suyunu çekmemiş sebzeli harç kullanırsanız hamurun birleşme yerleri ıslanabilir ve içi hamurumsu kalabilir. Harcın tadını kontrol edin; hamura ekleyeceğiniz tuzu da buna göre ayarlayın.
Poğaça mı, açma mı seçmelisiniz?
İç harcın tadını belirgin biçimde almak ve küçük porsiyonlar hazırlamak istiyorsanız poğaçayı seçin. Sade hamurun tadını, burgu şeklini ve kopararak yemeyi seviyorsanız açmayı tercih edebilirsiniz. Kahvaltı veya ikram için seçim yaparken ürünün adından çok, nasıl bir doku istediğinizi düşünün.
- Yumuşak ve dolgulu bir hamur işi için mayalı poğaça seçin.
- Ağızda dağılan bir doku için kıyır poğaça tariflerine bakın.
- Lifli ve esnek bir iç doku için açmayı tercih edin.
- Daha kısa sürede hazırlamak istiyorsanız kabartma tozlu poğaça yapın.
Birinin diğerinden mutlaka daha az yağlı veya daha hafif olduğunu varsaymayın. Karşılaştırma yaparken ürünün adından çok tarife ve porsiyon büyüklüğüne bakın. Büyük bir açma ile küçük bir poğaçayı adet üzerinden karşılaştırırsanız yanıltıcı bir sonuca varırsınız. Besin değerlerini karşılaştırmak için aynı ağırlıktaki porsiyonları ve kullanılan malzemeleri esas alın.
Poğaça ve açmayı nasıl saklamalısınız?
Fırından çıkardığınız poğaça ve açmaları, altları terlemesin diye tel üzerinde soğutun. Hâlâ sıcakken kapalı kaba koyarsanız içeride biriken buhar yüzeylerini ıslatır. Açmanın lifli dokusunu ve poğaçanın yumuşaklığını korumak için soğuduktan sonra hava almayacak biçimde paketleyin.
Saklama yöntemini iç harca göre seçin. Etli veya soğukta tutmanız gereken peynirlerle hazırladığınız poğaça ve açmaları oda sıcaklığında bekletmeyin. FoodSafety.gov, soğukta saklanması gereken gıdalar için buzdolabını 4 °C veya altında tutmanızı önerir. Uzun süre saklayacaksanız poğaça ve açmaları tek seferde tüketeceğiniz porsiyonlara ayırıp dondurun.
Yeniden ısıtırken fırını tercih ederek yüzeylerinin ıslanmasını azaltabilirsiniz; ancak kurumalarına yol açacak kadar uzun süre fırında tutmayın. Mikrodalgada kısa süre ısıtarak yumuşatabilirsiniz ama fazla ısıtırsanız hamur soğudukça sertleşebilir. Özellikle dolgulu poğaça ve açmalarda yalnızca dışının değil, ortasının da iyice ısındığını kontrol edin.
Kaynaklar
- Cold Food Storage Chart · FoodSafety.gov (foodsafety.gov)