Pastanede hijyen kurallarına uyulup uyulmadığını anlamak için ürünlerin saklama koşullarına, vitrin temizliğine, çalışanların davranışlarına ve ambalaj bilgilerine bakın. Yalnızca ürünün görünüşüne güvenmeyin. Temiz görünen bir pasta veya börek mutlaka güvenli değildir; hazırlık aşamalarını göremediğiniz için gözlemlerinizin yanında ürün ve saklama bilgilerini de dikkate alın.
Pastane vitrininin temizliğinde nelere bakmalısınız?
Önce ürünün çevresini inceleyin. Vitrin camındaki tek bir parmak izine bakarak karar vermeyin; ancak raflarda birikmiş krema, kurumuş dolgu artıkları, yağ tabakası ve uzun süredir temizlenmemiş görünen köşeleri göz ardı etmeyin. Yalnızca müşteriye görünen parlak yüzeylere bakmakla yetinmeyin.
Açıkta satılan kurabiye, poğaça ve tatlıların müşterilerin dokunmasına, öksürmesine ve çevreden gelebilecek kirliliğe karşı korunup korunmadığını kontrol edin. Ürünlerin üzerinde sinek veya vitrinin içinde böcek izleri görürseniz alışveriş yapmayın. Açık kapının hemen yanındaki korumasız tepsileri de aynı dikkatle inceleyin.
- Tepsi ve raflarda eski ürün kalıntısı, küf veya yapışkan kir bulunup bulunmadığına bakın.
- Çalışanların maşa, spatula ve bıçakları temiz bir yerde tutup tutmadığını kontrol edin.
- Temizlik bezlerinin ürünlerin veya servis araçlarının üzerine bırakılmadığından emin olun.
- Çöp kutularının taşmadığını ve gıdayla temas eden alanlardan uzakta durduğunu kontrol edin.
- Ambalajların zeminde değil, temiz ve korunaklı bir yerde saklanmasına dikkat edin.
Yoğunluk sırasında oluşan birkaç kırıntı ile birikmiş kir aynı şey değildir. Çalışanların kirlenen yüzeyleri nasıl temizlediğini izleyin. Kırıntıları ürünlerin üzerine doğru süpürmek veya tezgâhı sildikten sonra aynı bezle servis araçlarını temizlemek hijyen kurallarına aykırıdır.
Kremalı pastalar ve sütlü tatlılar nasıl saklanır?
Krema, muhallebi, sütlü dolgu ve benzeri çabuk bozulabilen malzemeler içeren ürünlerde soğukta saklama koşullarına özellikle dikkat edin. Soğukta saklanması gereken bir ürünü soğutucusuz bir tezgâhta görürseniz ne kadar süredir orada olduğunu ve öncesinde nasıl saklandığını sorun. Ürünün yalnızca servis öncesinde kısa süreliğine çıkarılmasıyla uzun süre dışarıda bekletilmesini birbirinden ayırın.
Dünya Sağlık Örgütü, çabuk bozulabilen gıdaların tercihen 5 °C'nin altında soğutulmasını ve pişmiş gıdaların oda sıcaklığında iki saatten uzun tutulmamasını önerir. Bunlar genel güvenlik ilkeleridir; satın aldığınız ürünün etiketindeki özel saklama koşullarına da uyun.
Vitrinde sıcaklık göstergesi varsa değeri kontrol edin, fakat tek bir ölçümden bütün rafların aynı sıcaklıkta olduğu veya ürünlerin daha önce doğru saklandığı sonucunu çıkarmayın. Dolabın aşırı doldurulması, hava çıkışlarının tepsilerle kapanması ve kapılarının sürekli açık kalması soğutmayı zorlaştırabilir. Çalışandan saklama koşulları hakkında açık bilgi alamıyorsanız daha az riskli bir ürün seçin veya satın almaktan vazgeçin.
Her pastane ürünü aynı saklama koşullarını gerektirmez. Kuru kurabiyeyi kremalı pastayla aynı ölçütlere göre değerlendirmeyin; börek ve poğaçanın ise peynir, et veya başka nemli iç harçlar içerip içermediğini sorun. Ürünün içeriğine göre sıcak mı, soğuk mu yoksa oda sıcaklığında mı sunulması gerektiğini öğrenin.
Personelin hijyen kurallarına uyduğunu nasıl anlarsınız?
Çalışanın kıyafetinin temizliğine, saçlarını ürüne düşmeyecek biçimde toplamasına ve ellerini ne zaman yıkadığına bakın. Özellikle para, telefon, çöp kutusu veya kirli bezle temas ettikten sonra doğrudan yenmeye hazır ürüne dokunmasını bir uyarı işareti olarak görün. Kasada görev yapan kişinin servise geçerken ellerini nasıl temizlediğini gözlemleyin.
Eldiven tek başına yeterli değildir. Aynı eldivenle ödeme alıp pasta dilimlemek, eldiven temiz görünse bile ürüne kir veya mikrop bulaştırabilir. Çalışanın eldivenini gerektiğinde değiştirip değiştirmediğine, ellerini yıkayıp yıkamadığına ve ürüne gereksiz yere dokunup dokunmadığına bakın.
Maşa ve spatula kullanımında da benzer ayrıntılara dikkat edin. Çalışan yere düşen bir maşayı temizlemeden yeniden kullanıyorsa veya sapı kirli bir yüzeyde duran bıçağı kremaya değdiriyorsa o ürünü almayın. Paketleme sırasında kutunun iç yüzeyine ve gıdaya temas edecek kâğıtlara nasıl dokunduğunu da izleyin.
Pastane ürünlerinin bozulduğunu nasıl anlarsınız?
Kurumuş kek kenarı, gevrekliğini kaybetmiş kurabiye veya sertleşmiş poğaça kalite kaybını gösterebilir; ancak yalnızca bu belirtilere bakarak ürünün güvenli olup olmadığına karar vermeyin. Küf, beklenmedik ekşi koku, sümüksü yüzey veya ambalajda olağandışı şişme fark ederseniz ürünü tüketmeyin. Kremada ayrışma görürseniz ürünün nasıl saklandığını ve ayrışmanın nedenini sorun.
Koku ve görünüş yeterli değildir. Hastalığa yol açabilen mikroorganizmalar her zaman fark edilir bir değişiklik oluşturmaz. Dünya Sağlık Örgütü, gıda kaynaklı hastalıkların bakteri, virüs, parazit veya kimyasal maddelerle kirlenmiş gıdalardan kaynaklanabildiğini belirtir. Şüpheli ürünü güvenli olup olmadığını anlamak için tatmayın.
Çapraz bulaşma, kirin veya mikroorganizmaların bir üründen, elden ya da araç gereçten başka bir gıdaya taşınmasıdır. Çiğ yumurta gibi hazırlık malzemeleri yenmeye hazır tatlılarla temas etmemelidir. Hazırlık alanını görebiliyorsanız çalışanların çiğ malzemeleri hazır ürünlerden ayrı tutup tutmadığına dikkat edin.
Ambalaj ve etikette neleri kontrol etmelisiniz?
Hazır ambalajlı ürünlerde ambalajın yırtılmamış, açılmamış ve sızdırmamış olduğundan emin olun. Ürün adını, tarih bilgilerini, saklama koşullarını ve üretici ya da işletmeci bilgilerini okuyun. Üzerine sonradan yapıştırılan bir etiket önceki tarih bilgisini kapatıyorsa açıklama isteyin; okunamayan bilgiyi tahmin ederek karar vermeyin.
Son tüketim tarihi ile tavsiye edilen tüketim tarihini karıştırmayın. İlki güvenlikle, ikincisi uygun saklama koşullarında ürünün beklenen kalitesini koruduğu süreyle ilgilidir. Tarihi geçmemiş olsa bile yanlış saklanmış veya ambalajı hasar görmüş bir ürünü güvenli kabul etmeyin.
Açıkta satılan ürünlerin ne zaman üretildiğini ve nasıl saklandığını çalışana sorun. Gıda alerjiniz varsa süt, yumurta, buğday, susam ve sert kabuklu yemişler gibi alerjinizle ilgili bileşenleri içerip içermediğini öğrenin. Yalnızca tarifte bulunup bulunmadığını değil, ortak maşa, tepsi ve hazırlık yüzeyleri nedeniyle ürüne bulaşma ihtimalini de sorun. Net bilgi alamıyorsanız ürünü tercih etmeyin.
Şüpheli bir ürünle karşılaşırsanız ne yapmalısınız?
Satın almadan önce belirgin bir hijyen sorunu görürseniz ürünü almayın. Sorunu aldıktan sonra fark ederseniz ürünü tüketmeyi bırakın; fişi, ambalajı, etiket bilgilerini ve sorunu gösteren fotoğrafları saklayın. İşletmeyle görüşürken ürünün adını, satın alma zamanını ve gözlemlediğiniz sorunu açıkça belirtin.
Gıda güvenliğiyle ilgili ihbar ve şikâyetlerinizi Alo 174 Gıda Hattı üzerinden iletebilirsiniz; resmî bilgilere Tarım ve Orman Bakanlığı aracılığıyla ulaşabilirsiniz. Bildiriminizde doğrudan gördüklerinizi aktarın; laboratuvar incelemesi olmadan soruna belirli bir mikrobun veya zehirlenme etkeninin yol açtığını ileri sürmeyin.
Ürünü tükettikten sonra bulantı, kusma, ishal veya karın ağrısı yaşarsanız nedenini yalnızca son yediğiniz ürüne bağlamayın ve bir sağlık uzmanına danışın. Kanlı ishal, yüksek ateş, sıvı alamama veya belirgin susuzluk belirtilerinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun. Nefes darlığı, dil ya da boğazda şişme gibi ciddi alerji belirtilerinde acil yardım isteyin.
Kaynaklar
- Five keys to safer food manual (who.int)
- Dünya Sağlık Örgütü (who.int)
- T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI (tarimorman.gov.tr)